Ένας ιδιότυπος, άκρως ενδιαφέρων «πόλεμος της εικόνας», όσο παράλληλα το χιούμορ αναδεικνύεται ως ιδεολογικό, διαχρονικό τελικά μέσο και βαλβίδα αποσυμπίεσης από παντός είδους αυστηρά συστήματα, αποτυπώνονται στη νέα, πρωτότυπη πρόταση του MOMUS-Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη, στη Μονή Λαζαριστών, στη Θεσσαλονίκη, στην έκθεση με τίτλο «Γελοιοποιώντας τον Μοντερνισμό. Σοβιετικές γελοιογραφίες για την τέχνη από τη συλλογή του Γιούρι Αλμπέρτ», από τις 20 Ιουνίου 2026 έως τις 10 Ιανουαρίου 2027.

Μέσα από ένα σπάνιο σύνολο 24 γελοιογραφιών που δημιουργήθηκαν την περίοδο 1930-1970 και φιλοξενήθηκαν στο περιοδικό Κροκοντίλ και σε άλλα έντυπα, ο επισκέπτης ανακαλύπτει -μεταξύ άλλων- την πολυεπίπεδη, καθημερινή ζωή της σοβιετικής κοινωνίας και μέσα σε αυτή, τις σχέσεις καλλιτεχνών και εξουσίας, καλλιτεχνών και κοινού, τις ίντριγκες των εκθεσιακών επιτροπών, τα προνόμια και τους φόβους των δημιουργών, την ιδεολογική «μάχη» του σοσιαλιστικού ρεαλισμού εναντίον της «παρακμιακής» τέχνης της Δύσης.

Τη συλλογή συγκέντρωσε ο εννοιολογικός καλλιτέχνης Γιούρι Αλμπέρτ, ο οποίος ενδιαφέρθηκε για αυτές τις εικόνες ακριβώς λόγω της ιδιότυπης σχέσης τους με την πραγματικότητα. Όπως έχει επισημάνει ο ίδιος, οι δημιουργοί των γελοιογραφιών συχνά σατίριζαν έργα που δεν είχαν δει ποτέ, ενώ το κοινό διαμόρφωνε την αντίληψή του για τον μοντερνισμό μέσα από αυτές τις παραμορφωμένες αναπαραστάσεις. Έτσι, η σάτιρα κατέληξε να παράγει μια «φανταστική» εκδοχή της μοντέρνας τέχνης.

Ταυτόχρονα, η έκθεση συνομιλεί με τα έργα από τη Συλλογή Κωστάκη που παρουσιάζονται σε μόνιμη βάση στο MOMUS-Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης, των καλλιτεχνών της περιόδου της πρωτοπορίας από την Ρωσία και τη Σοβιετική Ένωση, δημιουργώντας μια αντιπαράθεση ανάμεσα στα αυθεντικά έργα και στις σατιρικές απεικονίσεις τους. Η συνύπαρξη των δύο ενοτήτων αποκαλύπτει όχι μόνο τη σύγκρουση διαφορετικών αισθητικών αντιλήψεων, αλλά και τους μηχανισμούς μέσω των οποίων η ιδεολογία επηρεάζει την πρόσληψη της τέχνης.

Επιμέλεια: Μαρία Τσαντσάνογλου, Καλλιτεχνική Διευθύντρια MOMUS-Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη

Κείμενα καταλόγου: Sandra Frimmel, Yuri Albert